Η πλούσια και μακρόχρονη ιστορία της Κρήτης έχει αφήσει ανεξίτηλα τα σημάδια της σ΄αυτήν εδώ την περιοχή.
Υπάρχουν αρκετές θεωρίες αναφορικά με το όνομα του χωριού. Η πιό πιθανή από αυτές είναι ότι το όνομα  προήλθε  από τις αραβικές λέξεις  "aia", νερό  και "rumeli", ελληνικό.   Στην περίπτωση αυτή, το όνομα του χωριού ουσιαστικά σημαίνει  "Ελληνικόνερό".
Κοντά στο καινούργιο χωριό της Αγίας Ρουμέλης βρίσκεται κτισμένη η βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας, ακριβώς στο ίδιο σημείο που κάποτε βρισκόταν ο ναός του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος.
Ένα ακόμα αξιόλογο αξιοθέατο αποτελούν τα απομεινάρια της αρχαίας πόλης Τάρα, η οποία βρισκόταν στην ανατολική πλευρά του ποταμού. Αν και μικρή η πόλη αύτη , ήταν αρκετά ανεξάρτητη και ισχυρή για να κόπτει τα δικά της νομίσματα! Τα τελευταία αναπαριστούσαν ο κρητικός αέγαγρος  μαζί με το βέλος από την μια πλεύρα και μια μέλισσα από την άλλη. Γνωρίζουμε επίσης ότι η Τάρα είχε εγκαθιδρύζει αποικίες στη νότια Ιταλία και στον Καύκασο.
Οι εσκαφές που έγιναν στην περιοχή έφεραν στο φως ενδιαφέροντα ευρήματα που θα έχετε την δυνατότητα να θαυμασέτε στο αρχαιολογικό μουσείο των Χανίων.

Κατά την διάρκεια της αρχαιότητας και αργότερα της Ενετικής και Τουρκικής κατοχής , η Αγία Ρουμέλη αποτέλεσε σημαντικό ναυπηγείο.

Η θέση της ήταν ιδανική για μια τέτοια λειτουργία και αυτό για δύο λόγους: πρώτον υπήρχε μεγάλη ποσότητα ακατέργαστου ξύλου και μάλιστα κοντά στην ακτή και δεύτερον το ποτάμι απετέλεσε μεγάλη ενεργειακή πηγή για τα πριονιστήρια. Τέσσερις χιλιάδες χρόνια πριν η Αγία Ρουμελή αποτελούσε ήδη έναν μεγάλο εξαγωγέα ξυλείας.

Το φαράγγι της Σαμαριάς εκτός από την δίοδο που παρείχε προς τα βόρεια, πρόσφερε καταφύγιο στις πολυάριθμες επαναστάσεις εναντίον ξένων κατακτητών που βίωσε το νησί.

Στις μέρες μας υπάρχουν ακόμα άνθρωποι στην περιοχή που ζουν από τα αιγοπρόβατα, τις μέλισσες και όσα αύτα παράγουν. Η δημοτικότητα του φαραγγιού από την άλλη προκάλεσε την έντονη εισροή τουρισμού που κατέληξε να γίνει μια από τις σημαντικότερες πηγές εσόδων για τους κατοίκους.

Λέγεται ότι η Αγία Ρουμέλη και οι συνθήκες ζωής για τους κατοίκους της,  έχουν αλλάξει δραματικά τα τελευταία 30 χρόνια. Παρ'όλα αυτά, όποιος την επισκεφτεί δεν θα του πάρει περισσότερο από μερικές μέρες για να καταλάβει ότι το παρελθόν και η ιστορία του τόπου βρίσκονται ακόμα πολύ κοντά!!!!